16.05.2020

Jak przygotować się do ciąży? Krok po kroku z ginekologiem

Upragniona i planowana ciąża wymaga nie tylko ogromnej dawki bliskości i miłości, ale także odpowiedniego przygotowania Twojego ciała. Jakie badania wykonać, jeśli planujesz zajść w ciążę? Jaką suplementację wybrać? Wszystkie tajniki perfekcyjnego przygotowania do ciąży zdradza nam dr n. med. Marian Malinowski, specjalista ginekologii i położnictwa.

Dobra suplementacja

Podstawową rzeczą przy planowaniu ciąży jest suplementacja kwasu foliowego w ramach prewencji wad cewy nerwowej. Powinno się go zacząć przyjmować przynajmniej na 6 tygodni przed poczęciem dziecka w dawce dziennej przynajmniej 0,4mg. Natomiast w wielu sytuacjach dawkę należy zwiększyć, np. w niektórych problemach w leczeniu niepłodności. Ważne jest także przyjmowanie jodu i witaminy D. Polska jest krajem o średnim ryzyku wystąpienia niedoboru jodu w diecie, co jest m.in. powodem jodowania soli kuchennej. Niedobór jodu może być przyczyną powstania wola tarczycowego u ciężarnej i wzrostu ryzyka niedorozwoju umysłowego u dziecka. W temacie jodu nie ma różnych opinii opartych na wiedzy medycznej, jest jedna – jod należy suplementować. Dobowa zalecana dawka to min. 200mg.
Witamina D jest syntetyzowana u człowieka w jego skórze dzięki energii promieniowania słonecznego. To jest przyczyną jej niedoboru, ponieważ ekspozycja na słońce w Polsce jest ograniczona. A witamina D jest istotna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego. O jej działaniu antyoksydacyjnym słyszeli wszyscy, ale to tylko czubek góry lodowej. Ma m.in. działanie immunomodulujące i jest zalecana u kobiet z zaburzeniami owulacji. Dawka zalecana przy planowaniu ciąży to 2000IU dziennie.

Pozostałe suplementy, jak żelazo, DHA czy magnez wg rekomendacji PTGiP (Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników) można przyjmować w zależności od niedoborów. Przykładowo żelazo ma związek z niedokrwistością, a magnez z często bolesnymi skurczami mięśniowymi. Z DHA sprawa już się nieco komplikuje. Powszechnie wiadomo, że mają związek z rozwojem ośrodkowego układu nerwowego u dziecka, ale nie tylko. Większość zaleceń mówi o dziennej dawce 200 mg, ale w przy nieprawidłowej diecie już nawet 600 mg (tyle wynosi dobowe zapotrzebowanie), a w niektórych sytuacjach klinicznych, jak np. wysokie ryzyko porodu przedwczesnego, warto rozważyć przyjmowanie nawet 1000 mg dziennie.

Jak widać na tym krótkim przykładzie, dobór i przyjmowanie witamin i mikroelementów przy planowaniu i ciąży może nie być prosty. Można samemu je kupić każdy z osobna, albo wybrać gotowy zestaw, jakich jest mnóstwo na rynku farmaceutycznym. Większość z nich ma dobrane właściwe dawki zgodne z międzynarodowymi rekomendacjami, a jedyną trudnością dla Ciebie, jest dobór zestawu odpowiadającemu okresowi, w którym jesteś (planowanie ciąży, I trymestr i późniejsze okresy ciąży lub karmienia).

Komplet badań

Przygotowując się do ciąży warto wykonać podstawowe badania laboratoryjne, jak np. morfologia. Można też wykonać badania związane ściślej z ciążą i chorobami niebezpiecznymi w ciąży, jak różyczka, toksoplazmoza i cytomegalia. W zależności od ich wyniku, będzie trzeba je powtórzyć w początku ciąży lub nie. Można także rozważyć wykonanie tzw. rezerwy jajnikowej (AMH), która w pewnym uproszczeniu jest związana z szansami na potomstwo.

Osobnym problemem są badania profilaktyczne chorób nowotworowych. W kontekście ginekologiczno-położniczym istotne są badanie cytologiczne (poszukuje raka szyjki macicy), usg piersi i usg narządu rodnego (rak jajnika). Dobrym zwyczajem jest wykonanie tych badań przy planowaniu ciąży lub w jej początku. Wynika to z zasad dobrej praktyki oraz niektórych rekomendacji i zaleceń, np. polski ustawodawca w 2012 roku zalecił wykonywanie badania cytologicznego u każdej pacjentki w ciąży. Podobnie jest z sonomammografią, którą stanowisko ekspertów zaleciło wykonywanie wszystkim pacjentkom po 35rż w I lub II trymestrze ciąży.

Wymienione wyżej przygotowania zakładają, że jesteście zdrowi – Ty i Twój partner. Jesteście, ponieważ w problemach z zajściem w ciążę i diagnostyce niepłodności bierze się zawsze pod uwagę parę i wspólnie taką parę się leczy. Przyczyny niepłodności rozkładają się mniej więcej tak: w ok. 2/3 przyczyn istotny jest czynnik żeński, a w pozostałych 1/3 czynnik męski.

W sytuacji, kiedy podejrzewasz jakiekolwiek problemy, warto skonsultować się wcześniej z lekarzem i spróbować je wyjaśnić. Wtedy zakres badań wykonywanych w ramach przygotowań do ciąży jest znacznie szerszy: dochodzą m.in. specjalistyczne badania hormonalne (np. związane z podejrzeniem PCOS) i genetyczne (np. trombofilie). Może być także konieczne sprawdzenie drożności jajowodów (sonoHSG/HyCoSy).

Niepokojące objawy przed zajściem w ciążę

Lista rzeczy, która powinna Cię zaniepokoić i skłonić do wizyty u ginekologa przed planowaniem potomstwa jest długa, ale warto skrócić ją do kilku istotnych haseł:

1. Wszelkie zaburzenia miesiączkowania, np. nieregularne lub bolesne miesiączki
2. Wszelkie zaburzenia hormonalne lub ich objawy, np. skłonność do trądziku albo dodatkowe owłosienie na twarzy
3. Współżycie od dłuższego czasu „pilnując się” lub „bez wytrysku” lub „stosunek przerywany” bez wpadki – z punktu widzenia medycyny jest to współżycie bez zabezpieczeń bowiem skuteczność antykoncepcyjna tych procedur jest niewielka, a więc może sugerować problemy z zajściem w ciążę (definicja niepłodności wg WHO to rok regularnego współżycia bez ciąży)
4. Wiek ma istotny wpływ na płodność i z biegiem lat nawet zdrowym pacjentkom trudniej jest zajść w ciążę – to fakt biologiczny
5. Jeśli przechodziłaś jakiekolwiek operacje w obrębie miednicy mniejszej (tj. podbrzuszu) – nie ma znaczenia, czy to był zabieg ginekologiczny, czy usunięty wyrostek robaczkowy w dzieciństwie – zwiększa to ryzyko uszkodzenia jajowodów, w których dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej uwolnionej z jajnika przez plemnik, który się tam dostał przez pochwę i jamę macicy.

Pułapki codzienności

Nie można także zapomnieć o wpływie stylu życia na płodność. Temat jest szeroki: od zdrowego odżywiania się (np. spożywanie ryb, które są źródłem DHA) przez aktywność fizyczną po używki, jak nikotynizm. Ten ostatni ma udowodniony i silny negatywny wpływ na płodność męską (m.in. zmniejsza liczebność plemników, a tym co pozostały uszkadza DNA) i żeńską (m.in. zmniejsza rezerwę jajnikową, a zwiększa ryzyko poronień). A z ciekawostek, niekiedy bierze się pod uwagę takie szczegóły, jak podgrzewanie foteli w autach facetów, które może mieć negatywny wpływ na jakość plemników.

Temat przygotowań do ciąży tylko z pozoru jest prosty i błahy. Planując posiadanie potomstwa warto wybrać się do swojego ginekologa, by omówić ten pomysł i ustalić plan przygotowań do Twojej zdrowej i bezpiecznej ciąży.

Za wsparcie merytoryczne dziękujemy dr n. med. Marianowi Malinowskiemu, specjaliście ginekologii i położnictwa, ekspertowi portalu Znany Lekarz, specjalizującemu się w leczeniu niepłodności, ultrasonografii prenatalnej i ginekologicznej, prowadzeniu ciąż fizjologicznych i patologicznych. Prowadzi bloga www.marianmalinowski.pl.

zdjęcie: Ania Domańska