16.11.2020

Osocze ozdrowieńców – praktyczne informacje.

Każdy z Was słyszał już zapewne o leczeniu chorych na COVID-19 osoczem ozdrowieńców. Coraz więcej osób jest wyleczonych i mogą teraz pomóc następnym chorym. Przeczytajcie kto, kiedy i w jaki sposób może zostać dawcą, a także gdzie znaleźć więcej informacji na ten temat. 

W czasie infekcji organizm człowieka wytwarza przeciwciała przeciwko wirusowi, by go zwalczyć. Niestety niektórzy chorzy nie są w stanie wytworzyć własnych przeciwciał na tyle sprawnie, by samodzielnie pokonać zakażenie. Wówczas z pomocą może przyjść właśnie osocze ozdrowieńców, czyli osób, które przebyły już COVID w przeszłości. Zawarte w nim gotowe przeciwciała neutralizują wirusa u chorego biorcy. Podanie gotowych przeciwciał znacznie przyspiesza proces zdrowienia i pozwala skuteczniej walczyć z koronawirusem.

Kto może oddać osocze ozdrowieńców?

Wstępnie zgłosić się mogą osoby, które:

  • przechorowały COVID-19, zostały uznane za wyleczone i czują się zdrowe, lub
  • przeszły bezobjawowe zakażenie wirusem SARS-CoV-2 (potwierdzone testem, bądź wpisem w aplikacji gabinet.gov.pl). 
  • od zakończenia izolacji minął okres co najmniej 18 dni,
  • od ustąpienia objawów zakażenia SARS-CoV-2 minął okres co najmniej 28 dni,
  • od uzyskania dodatniego wyniku przeciwciał anty-SARS-CoV-2 musi minąć co najmniej 14 dni, pod warunkiem że dana osoba nie miała objawów COVID-19.

Dodatkowo osoby te muszą spełniać następujące kryteria:

  • są w wieku 18-65 lat,
  • nie cierpią na ciężkie choroby przewlekłe,
  • w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie miały wykonywanej operacji, zabiegu endoskopowego,
  • spełniają standardowe kryteria dawcy krwi, m.in.:
    – ważą co najmniej 50 kilogramów,
    – w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie wykonano u nich akupunktury, tatuażu, przekłucia uszu lub innych zabiegów z przerwaniem ciągłości skóry,
    – w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie były leczone krwią i preparatami krwiopochodnymi,
    – nie mają objawów chorobowych,
    – nie przyjmują leków (nie dotyczy to większości suplementów diety czy środków antykoncepcyjnych, należy jednak oczywiście poinformować o tym lekarza kwalifikującego).

Jeżeli chodzi o kobiety po przebytych ciążach to sytuacja wygląda różnie w zależności od wymogów danej stacji krwiodawstwa. Niektóre stacje w ogóle nie pobierają osocza od kobiet, inne pobierają tylko od tych, które nigdy nie były w ciąży, a w jeszcze innych stacjach kobiety po ciąży mogą się zgłaszać jako dawczynie, jednak przed oddaniem osocza pobierane są dodatkowe badania, które weryfikują, czy osocze jest bezpieczne dla biorców. Wątpliwości wynikają z tego, że w czasie ciąży u większości kobiet wytwarzają się pewne przeciwciała (anty-HLA), które mogłyby być szkodliwe dla chorego, który je otrzyma. Badania tych przeciwciał wykonuje stacja krwiodawstwa jeszcze przed pobraniem osocza (na ten wynik czeka się kilka-kilkanaście dni). 

Jeżeli masz wątpliwości czy spełniasz kryteria dawcy, zadzwoń do najbliższej stacji krwiodawstwa, tam się wszystkiego dowiesz. 

Ostateczną i wiążącą decyzje podejmuje lekarz w dniu kwalifikacji lekarskiej.

Czy można po prostu przyjść do Centrum Krwiodawstwa?

Obecnie każda taka wizyta powinna być poprzedzona rozmową telefoniczną i umówieniem się na wizytę. Listę Regionalnych Stacji Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa w całej Polsce znajdziesz tutaj: https://www.twojakrew.pl/gdzie-mozna-oddac-krew/.

Przychodząc na oddanie osocza należy mieć ze sobą dokument potwierdzający tożsamość oraz wyniki badań związane z przechorowaniem COVID-19. Wiarygodny jest wynik badania metodą PCR lub testem antygenowym wymazu z nosogardła (test płytkowy z kropli krwi jest niemiarodajny). Osoby, które nie miały wykonywanych powyższych testów powinny przedstawić wynik badania przeciwciał IgG (wykonanych we własnym zakresie) metodą ilościową. Wskaże ona nie tylko czy przeciwciała w ogóle są obecne (jak w metodzie jakościowej), ale także czy ich stężenie jest wystarczające, by móc je przetoczyć choremu. Metoda półilościowa również nie jest wystarczająca, gdyż pokazuje stężenie przeciwciał jedynie w przybliżeniu. 

Czy może się zdarzyć, że osoba, która przebyła zakażenie SARS-CoV-2 nie wytworzyła odpowiedniej ilości przeciwciał?

To ile dana osoba ma przeciwciał i jak długo się utrzymują zależy od właściwości konkretnego organizmu. Każdy człowiek inaczej odpowiada na chorobę, u jednych produkcja przeciwciał jest większa, u innych mniejsza, u jednych mogą się utrzymywać dłużej, u innych ich stężenie szybko się zmniejsza. Co ciekawe, są badania, które pokazują pewną zależność, że miano przeciwciał jest tym wyższe, im gorzej dana osoba przechodziła chorobę, jednak nie zawsze musi tak być.

Jak wygląda procedura pobrania?

Osocze pobierane jest metodą plazmaferezy. Podczas plazmaferezy pobierana jest krew, którą rozdziela się na osocze i pozostałe składniki, które są przetaczane z powrotem do tej samej żyły. Pobieranie osocza nie boli (oprócz wkłucia), jest całkowicie bezpieczne i trwa od 30 do 40 minut. Jednorazowo pobierane jest nie więcej niż 750 ml osocza (w zależności od masy ciała).

Co dalej dzieje się z osoczem?

Pobrane osocze jest poddawane procedurze redukcji patogenów, dzielone na dawki wielkości 100-250 ml i zamrażane. W zależności od zawartości w osoczu przeciwciał neutralizujących wirusa, chorym na COVID-19 przetacza się 200-400 ml osocza.

Ile razy można oddać osocze?

Zgodnie z obowiązującą procedurą osocze możemy pobrać 3 razy w odstępie tygodniowym, a jeżeli dawca nadal ma wystarczające miano przeciwciał kolejne donacje może oddawać w odstępach dwutygodniowych.

Czy za oddanie osocza otrzymuje się wynagrodzenie?

Podobnie jak przy donacji innych składników krwi, za podarowane osocze nie otrzymuje się zapłaty jak i nie trzeba płacić by je oddać. My ofiarujemy je komuś, inna osoba nam, gdybyśmy tego potrzebowali. 

Czy można wyznaczyć osobę, której odda się swoje osocze?

Obecnie nie ma możliwości oddawania osocza ze wskazaniem pacjenta, do którego powinno ono trafić. Oddane osocze trafia do wspólnej puli i jest wydawane w pierwszej kolejności do osób, które najbardziej tego potrzebują. 

Warto też wiedzieć, że przetaczanie osocza musi być zgodne z grupą krwi. Prawdopodobne jest, że osoba której dawca chciałby oddać osocze ma inna grupę, a co za tym idzie nie mógłby stać się biorcą tego osocza. My oddajemy krew do wspólnej puli i ktoś inny również, z której nasi bliscy w razie potrzeby też skorzystają. Razem ratujemy czyjeś zdrowie i życie.

Ważne!

Powyższe zasady pobierania osocza są obecnie obowiązujące, jednak mogą się z czasem zmienić oraz różnić się w zależności od stacji krwiodawstwa i jej możliwości (np. pobierania przeciwciał anty-HLA u kobiet). Wszelkich informacji udzielają poszczególne stacje w każdym województwie. 

Bezpieczeństwo Twoje oraz biorcy są najważniejsze. Stosuj się do wytycznych, nie ukrywaj danych na temat swojego stanu zdrowia, chcemy przecież, by osocze pomogło, a nie zaszkodziło.

Pamiętaj, że każda osoba chętna do oddania osocza musi się wcześniej skontaktować z Działem Dawców w swojej Regionalnej Stacji Krwiodawstwa w celu ustalenia terminu wizyty. Nie ma możliwości oddawania osocza bez wcześniejszego ustalenia terminu.

Chorych na COVID przybywa, zapotrzebowanie na osocze jest dużo większe niż obecne zasoby. Bardzo serdecznie zachęcamy wszystkich ozdrowieńców do rozważenia donacji.
Twoja jedna dawka osocza może uratować aż trzy życia!

grafika: Ada Graf