23.07.2020

Siatka centylowa – jak z niej korzystać?

O siatkach centylowych słyszała każda mama. Z terminem tym spotykają się rodzice na wizycie ze zdrowym dzieckiem u pediatry. Najczęściej wiedzą, że służą do oceny rozwoju malucha, jednak dla wielu z nich korzystanie i odczytywanie wyników może wydawać się trudne.

Czym są siatki centylowe?
Siatki centylowe to normy rozwojowe opracowane dla odpowiednich grup wiekowych z uwzględnieniem płci. To dzięki siatkom centylowym ocenia się prawidłowy rozwój dzieci. Jednostką statystyczną oceny jest centyl. Pozwala opisać jak wygląda wynik danego pomiaru w odniesieniu dla odpowiedniej dla danego przypadku grupy wiekowej (porównanie do swoich rówieśników). Każda książeczka zdrowia dziecka zawiera siatki centylowe, na które nanosi się aktualne pomiary wzrostu, masy ciała, a u niemowląt także pomiar obwodu głowy.

Do czego służą siatki centylowe?

Okres 1000 pierwszych dni życia dziecka, to czas od poczęcia przez pierwsze trzy lata, to czas najintensywniejszego rozwoju, dlatego małe dzieci są szczególnie wrażliwe na wszelkie nieprawidłowości związane z żywieniem. Stąd bardzo ważne jest kontrolowanie prawidłowego rozwoju maluchów poprzez wykonywanie systematycznych pomiarów ciała, między innymi wysokości i masy ciała. Uzyskane wyniki odnosi się do siatek centylowych, na podstawie których można stwierdzić ewentualne odchylenia i odpowiednio wcześnie wyeliminować ich przyczyny.
Siatki centylowe zostały osobno opracowane dla dziewcząt i chłopców, dla dzieci urodzonych o czasie i wcześniaków, dla innych oznaczonych parametrów: wzrostu, masy ciała, obwodu klatki piersiowej, obwodu głowy.

Jak korzystać z siatek centylowych?
Należy wybrać aktualną siatkę, odpowiednią dla płci i wieku. Na osi poziomej znaleźć wiek dziecka. Na osi pionowej odczytać wartość ocenianej cechy (wzrost, masę ciała, BMI itp.). Z tych punktów wyprowadzić linie prostopadłe, punkt przecięcia tych linii oznacza pozycję centylową.
Siatki centylowe składają się zazwyczaj z 7 krzywych, które pokazują, jaki procent dzieci w całej populacji w danym wieku ma większą i mniejszą wartość pomiaru np. masy ciała.

Mamy przykład:
Tola znajduje się na 10. centylu co oznacza, że 90% jej rówieśniczek ma większą masę ciała, a 10% mniejszą.
Jaś znajduje się na 75. centylu co oznacza, że 75% jego rówieśników ma mniejszą masę ciała, a 25% większą.

Jak czytać siatki centylowe?

Aby odczytany wynik był prawidłowy, należy dobrać odpowiednią siatkę centylową do ocenianego dziecka oraz prawidłowo nanieść wartości na siatkę.
Obszar normy znajduje się pomiędzy krzywymi centylowymi 3. i 97. Niektóre siatki zamiast centyli mają zaznaczone SD (odchylenie standardowe) i wtedy górną i dolną granicę normy wyznaczają krzywe -2SD i +2SD, obszar normy znajduje się pomiędzy nimi. Wartości, które znajdują się w granicach między 3. a 10. centylem oraz między 90. a 97. centylem stanowią tzw. strefę obserwacyjną. Co to oznacza dla dziecka? Jeśli niemowlę jest karmione piersią, to w zasadzie nic – dalej powinno być karmione jak do tej pory, należy obserwować jego rozwój. Nie ma powodów do zmartwień – każde dziecko rozwija się w swoim tempie i zgodnie ze swoimi cechami genetycznymi. Jeśli dziecko jest starsze i ma nadwagę lub niedowagę, warto wprowadzić zmiany w jego jadłospisie i dalej kontrolować masę ciała. Sposób postępowania najlepiej skonsultować z dietetykiem.
Diagnostykę należy wdrożyć, kiedy dziecko znajduje się poniżej 3. centyla lub powyżej 97. centyla (lub poniżej -2SD lub powyżej +2SD). Dotyczy to w szczególności masy ciała. Szczupłe dzieci powinno zbadać się w kierunku alergii, celiakii, anemii oraz wielu różnych chorób przewodu pokarmowego, nerek, układu hormonalnego. Dzieci z nadmierną masą ciała należy skierować na badania w kierunku cukrzycy, zaburzeń metabolicznych. Ponadto dzieci z nieprawidłową masą ciała powinny zostać skierowane na wizytę do specjalisty w celu sprawdzenia ich sposobu żywienia.
Należy podkreślić, że wiele szczupłych dzieci z masą poniżej 3. centyla jest zdrowych i rozwija się prawidłowo. Dotyczy to zwłaszcza dzieci, których rodzice są szczupli i niscy, oraz dzieci urodzonych przedwcześnie i z niską masą urodzeniową. Podobnie jest z niemowlakami z masą powyżej 97. centyla. Jeśli masa urodzeniowa dziecka była wysoka, dziecko od początku utrzymuje masę w górnych granicach normy i jest karmione piersią, to nie ma podstaw do obaw.
Szczególnej uwagi wymaga jednak sytuacja, kiedy krzywa wzrostu dziecka na siatce centylowej znacznie obniża się lub podwyższa – wtedy najlepiej skonsultować się pediatrą.